Miliony na onkologię. Pacjenci pytają, gdzie są efekty
Sejmowa Komisja Zdrowia rozpatrzyła i przyjęła rządowe sprawozdanie z realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej za 2025 rok. Dokument przedstawił wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski. Resort wskazywał na rozwój Krajowej Sieci Onkologicznej, większy dostęp do nowych terapii, inwestycje w diagnostykę oraz kontynuację szczepień przeciw HPV.
Organizacje pacjenckie przyznały, że w polskiej onkologii wiele się dzieje. Zwróciły jednak uwagę, że liczba wykonanych zadań nie zawsze przekłada się na osiągnięcie efektów zapisanych w strategii.
5,1 mld zł na onkologię do 2030 roku
Narodowa Strategia Onkologiczna jest wieloletnim programem wyznaczającym kierunki rozwoju opieki onkologicznej w Polsce. Jej łączny budżet na lata 2020-2030 wynosi 5,1 mld zł. Od 2024 do 2030 roku na jej realizację przewidziano po około 500 mln zł rocznie.
Głównymi celami są zwiększenie odsetka pacjentów przeżywających co najmniej pięć lat od zakończenia leczenia, ograniczenie zachorowalności na nowotwory oraz poprawa skuteczności i jakości terapii.
Strategia obejmuje pięć głównych obszarów: rozwój kadr, edukację i profilaktykę, zwiększenie dostępności badań przesiewowych, wsparcie badań naukowych i innowacji oraz inwestycje w sprzęt i infrastrukturę.
Wydano mniej niż połowę budżetu NSO
W 2025 roku zaplanowano realizację 37 zadań Narodowej Strategii Onkologicznej. Budżet wynosił 500 mln zł, z czego około 75 mln zł stanowiły wydatki bieżące, a 425 mln zł – majątkowe.
Jak podał wiceminister zdrowia, z budżetu pozostającego w dyspozycji resortu wydano około 237,5 mln zł. Równocześnie inwestycje onkologiczne finansowano także z Krajowego Planu Odbudowy i Funduszu Medycznego.
Samo wydatkowanie środków nie było jednak głównym tematem krytyki strony społecznej. Organizacje pacjenckie pytały przede wszystkim o to, czy działania przynoszą rezultaty zapisane w strategii.
Ponad milion osób zaszczepionych przeciw HPV
Jednym z priorytetów była profilaktyka pierwotna. W 2025 roku wykonano prawie pół miliona szczepień przeciw HPV. Od początku programu zaszczepiono już ponad milion osób. W szkołach szczepienie przyjęło około 145 tys. uczniów. Ministerstwo wskazywało również na kampanie edukacyjne kierowane do dzieci, młodzieży i rodziców.
Fundacja Onkologiczna Alivia oceniła jednak, że cel dotyczący wyszczepialności pozostaje zagrożony. Według danych przedstawionych podczas posiedzenia średni poziom dla wszystkich objętych programem roczników wynosił około 17 proc., podczas gdy strategia zakłada osiągnięcie 60 proc. do końca 2028 roku.
Prof. Piotr Rutkowski zwracał uwagę, że wynik dla najmłodszych roczników jest wyższy i sięga około 40 proc. Dzieci w wieku 9–10 lat mają jeszcze kilka lat na przyjęcie szczepienia, dlatego – jego zdaniem – cel 60 proc. nadal może być osiągalny.
Profilaktyka nadal najsłabszym ogniwem
Ministerstwo przyznało, że zgłaszalność na badania przesiewowe pozostaje problemem. W ramach publicznego programu profilaktyki raka piersi wynosiła około 30 proc., a raka szyjki macicy około 7,5 proc. Dane te nie obejmują badań wykonywanych prywatnie ani poza programem.
Prof. Rutkowski wskazywał, że po uwzględnieniu badań wykonywanych poza programem odsetki są wyższe. Według danych przywołanych podczas posiedzenia około 40 proc. kobiet deklaruje wykonanie badań w placówkach prywatnych, natomiast dane GUS mogą wskazywać na uczestnictwo sięgające około 60 proc. Te liczby opisują jednak różne źródła i sposoby zbierania danych. Nie zmienia to faktu, że udział kobiet w zorganizowanych programach przesiewowych pozostaje niski, a system ma ograniczoną możliwość kontrolowania jakości oraz regularności badań wykonywanych poza nimi.
Test HPV i cytologia na podłożu płynnym
W programie profilaktyki raka szyjki macicy wprowadzono test HPV wysokiego ryzyka oraz cytologię na podłożu płynnym. Materiał może być pobierany w poradniach ginekologiczno-położniczych i przez uprawnione położne podstawowej opieki zdrowotnej.
Zmiana ma zwiększyć dostępność badań i umożliwić wcześniejsze wykrywanie kobiet zagrożonych rozwojem zmian przedrakowych.
Ministerstwo wskazało również, że przez centralną e-rejestrację można umawiać się na mammografię i badania w kierunku raka szyjki macicy.
Badania raka płuca wejdą do systemu
W 2025 roku wykonano około 16 tys. badań niskodawkowej tomografii komputerowej u osób z grupy wysokiego ryzyka raka płuca.
Program finansowany dotąd z Narodowej Strategii Onkologicznej ma od 1 października zostać wprowadzony jako świadczenie przesiewowe dostępne w skali kraju.
Prof. Rutkowski mówił również o dalszych analizach dotyczących profilaktyki raka jelita grubego. Test FIT jest dostępny w programie „Moje Zdrowie” jako uzupełnienie kolonoskopii przesiewowej.
Rekordowy rok w refundacji terapii
W 2025 roku do refundacji wprowadzono 63 nowe wskazania lekowe w onkologii i hematologii. Ministerstwo określiło to jako największy dotychczasowy wzrost liczby refundowanych wskazań.
Na zakup i wymianę sprzętu przeznaczono niemal 197 mln zł. Wsparcie otrzymały 52 zakłady patomorfologii, 22 jednostki diagnostyki genetycznej oraz 74 podmioty zajmujące się rehabilitacją onkologiczną.
Organizacje pacjenckie przypomniały jednak, że strategia zakładała dostęp do 90 proc. terapii refundowanych w Unii Europejskiej. Prof. Rutkowski poinformował, że obecnie Polska przekroczyła 50 proc. unijnego poziomu dostępności, zaznaczając, że sposób porównywania refundacji między państwami jest złożony i nie każde zarejestrowane wskazanie odpowiada realnym potrzebom klinicznym.
Wciąż brakuje około 500 onkologów
Strona społeczna zwróciła również uwagę na niedobory kadrowe. Według danych przedstawionych przez Fundację Alivia w Polsce brakuje około 500 specjalistów onkologii klinicznej, a obsadzona jest jedynie około jedna trzecia dostępnych miejsc specjalizacyjnych.
Prof. Rutkowski zaznaczył, że w latach 2020–2025 liczba specjalistów onkologii klinicznej wzrosła o 25 proc. Ocenił, że do 2028 roku potrzeby kadrowe mogą zostać w dużej części zaspokojone.
Ministerstwo pracuje nad kampanią zachęcającą studentów medycyny do wyboru onkologii oraz nad rozwiązaniami, które mają poprawić dostępność specjalistów także poza największymi miastami.
Krajowa Sieć Onkologiczna i rola koordynatorów
Jednym z najważniejszych elementów zmian jest Krajowa Sieć Onkologiczna. Jej celem jest uporządkowanie ścieżki pacjenta, zapewnienie kompleksowej diagnostyki i leczenia oraz wprowadzenie porównywalnych standardów opieki.
Każdy pacjent leczony w ramach sieci powinien mieć koordynatora, który pomaga przejść przez kolejne etapy diagnostyki i terapii.
W 2025 roku przeszkolono ponad 900 koordynatorów, utworzono 12 wojewódzkich ośrodków monitorujących oraz kontynuowano prace nad elektroniczną kartą diagnostyki i leczenia onkologicznego e-DiLO. Jej obowiązkowe stosowanie ma rozpocząć się 1 stycznia 2027 roku.
Pacjent: takiej pomocy potrzebujemy
Piotr Fonrobert z Polskiej Koalicji Pacjentów Onkologicznych opowiedział o własnym doświadczeniu z koordynatorem. Po wyjściu z gabinetu otrzymał wiadomość z imieniem, numerem telefonu i zapewnieniem, że w razie pytań dotyczących leczenia może się bezpośrednio skontaktować. Jak podkreślił, właśnie takiego wsparcia potrzebuje pacjent onkologiczny — szczególnie z punktu widzenia poczucia bezpieczeństwa i obciążenia psychicznego.
Nie każda placówka wystawia kartę DiLO
Organizacje pacjenckie zwracały jednak uwagę na duże różnice w korzystaniu z kart DiLO. Według danych przedstawionych podczas posiedzenia w raku piersi około 96 proc. leczenia zabiegowego odbywa się w ramach ścieżki DiLO, w raku płuca około 79 proc., a w raku prostaty tylko około 26 proc.
Brak karty może oznaczać, że pacjent nie korzysta z szybkiej ścieżki diagnostyki i leczenia onkologicznego. Przedstawiciele pacjentów pytali, czy ministerstwo kontroluje placówki, które nie wystawiają kart.
Prof. Rutkowski wskazał, że między 2023 a 2025 rokiem liczba kart DiLO wzrosła o 22 proc. Pełniejsze mierzenie efektów na poziomie poszczególnych ośrodków będzie jednak możliwe dopiero po wdrożeniu e-DiLO.
Pacjenci: nie wystarczy odhaczać zadań
Joanna Frątczak-Kazana, wicedyrektorka Fundacji Onkologicznej Alivia, przedstawiła wnioski raportu przygotowanego wspólnie z Ogólnopolską Federacją Onkologiczną.
– Sporo się dzieje, natomiast te rezultaty niestety nie są osiągane. Chcielibyśmy rozmawiać o tym, jak osiągnąć zaplanowane efekty, a nie tylko odhaczać zadania w realizacji strategii – mówiła.
Organizacje wskazywały również na przesuwanie terminów realizacji niektórych działań oraz przekształcanie zadań z konkretną datą zakończenia w zadania ciągłe. Ich zdaniem utrudnia to ocenę, czy strategia rzeczywiście realizuje pierwotne założenia.
Prof. Rutkowski: wyniki leczenia poprawiają się
Prof. Piotr Rutkowski podkreślał, że część działań – szczególnie dotyczących edukacji i profilaktyki – powinna mieć charakter ciągły.
Zaznaczył, że wyniki leczenia nowotworów w Polsce poprawiają się z roku na rok, choć prawdopodobnie nie uda się osiągnąć wszystkich wskaźników zapisanych w strategii. Wpływają na to m.in. pandemia, starzenie się społeczeństwa i rosnąca liczba zachorowań.
Według szacunków Narodowego Instytutu Onkologii stopień realizacji strategii przekracza 50 proc., podczas gdy średni poziom realizacji podobnych strategii w Europie ma wynosić około 33 proc.
Narodowy Portal Onkologiczny dla pacjentów
W maju 2025 roku uruchomiono Narodowy Portal Onkologiczny. Serwis ma dostarczać pacjentom i ich bliskim uporządkowanych informacji dotyczących profilaktyki, diagnostyki, leczenia oraz powrotu do codziennego funkcjonowania.
Ministerstwo uznaje rozwój portalu za jeden z priorytetów na kolejne lata, obok dalszego wdrażania KSO, szczepień przeciw HPV, inwestycji infrastrukturalnych i poprawy sytuacji kadrowej.
Postęp jest widoczny, ale nie wszędzie
Komisja Zdrowia przyjęła sprawozdanie z realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej za 2025 rok. Debata pokazała, że postęp jest widoczny w refundacji nowych terapii, rozwoju diagnostyki, szkoleniu koordynatorów i budowaniu Krajowej Sieci Onkologicznej. Jednocześnie system nadal ma problemy z niską zgłaszalnością do zorganizowanych badań przesiewowych, niedoborem specjalistów, nierównym stosowaniem kart DiLO i mierzeniem rezultatów leczenia.